T? C�C D? B?N C?A M?T B�I CA DAO

NGH? V? M?T ??C T�NH ??P C?A NGU?I PH? N? VI?T NAM

L� s?n ph?m tinh th?n ??c bi?t, h�nh th�nh trong ??i s?ng lao ??ng, chi?n ??u v� trong sinh ho?t h�ng ng�y c?a ng??i lao ??ng, v?n h?c d�n gian n�i chung v� ca dao n�i ri�ng c� m?t s? ??c t�nh c? b?n mang n�t ??c th� r?t ?�ng ch� �. T�nh t?p th?, t�nh v� danh, t�nh truy?n mi?ng ?� g�p ph?n t?o ra c�c d? b?n kh�c nhau c?a c�ng m?t t�c ph?m v� ? nhi?u tr??ng h?p ?� t?o ra n�t ??c ?�o c?a t�c ph?m ?�. Vi?c t�m hi?u c�c d? b?n kh�c nhau c?a c�ng m?t t�c ph?m ca dao nhi?u khi g�p ph?n l�m s�ng t? nh?ng kh�a c?nh phong ph� v? n?i dung t? t??ng c?a n� t? ?� hi?u th�m nh?ng ph?m ch?t hay ??c t�nh c?a ng??i lao ??ng Vi?t Nam. Xu?t ph�t t? lu?n ?i?m c? b?n ?�, t�c gi? b�i vi?t n�y mu?n t�m hi?u c�c d? b?n c?a m?t b�i ca dao ?? hi?u th�m m?t ??c t�nh ??p c?a ng??i ph? n? Vi?t Nam.

B?n I: C�u 1 N�o khi anh b?ng anh beo,

" 2 Tay c?t ch�n thu?c tay ?�o m�i chanh.

" 3 B�y gi? anh kh?i anh l�nh,

" 4 Anh m� nhan s?c, anh t�nh ph? t�i.( b?n V.N. P- tr.380)

B?n II: C�u 1 Nh? khi anh b?ng anh beo

" 2 Tay b?ng ch�n thu?c tay ?�o m�i chanh

" 3 B�y gi? anh ?? anh l�nh

" 4 Anh m� duy�n m?i anh t�nh ph? t�i.

B?n III: C�u 1 Nh? khi anh b?ng anh beo

" 2 Tay b?ng ch�n thu?c tay ?�o m�i chanh

" 3 B�y gi? anh ?? anh l�nh

" 4 Anh m� duy�n m?i anh t�nh ph? t�i

" 5 ??t x?u n?n ch?ng n�n n?i

" 6 Anh ?i l?y v? ?? t�i l?y ch?ng.

B?n IV: C�u 1 Nh? khi anh b?ng anh beo

" 2 Tay b?ng ch�n thu?c tay ?�o m�i chanh

" 3 B�y gi? anh?? anh l�nh

" 4 Anh m� duy�n m?i anh t�nh ph? t�i

" 5 ??t x?u n?n ch?ng n�n n?i

" 6 Ch�ng ?i l?y v? ?? thi?p t�i l?y ch?ng

" 7 Ch�ng v? l?y v? c�ch s�ng

" 8 C�n thi?p t�i l? l?ng l?y con �ng l�i ?�

" 9 Ph�ng khi ch�ng c� sang ?�

" 10 S�ng s�u n??c c? thi?p t�i lo cho ch�ng

V? v?n b?n, c�u ch?, so s�nh b?n b?n I, II, III, IV ta th?y c� m?t s? ch? d�ng kh�c nhau. C? th?:

C�u B?n I B?n II, III, IV

1 N�o khi Nh? khi

2 Tay c?t Tay b?ng

3 Anh kh?i Anh ??

4 Anh m� nhan s?c Anh m� duy�n m?i

C� th? th?y, m?c d� c� m?t s? kh�c bi?t nh? v? ch? d�ng nh?ng c? b?n b�i ca dao tr�n ??u c� c�ng m?t ph?n chung ???c xem l� g?c g?m b?n c�u ??u: 1, 2, 3, 4. Ph?n n�y to�t l�n � c? b?n l� s? ph? b?c, v� ?n c?a ng??i ch?ng v� l?i than phi?n, o�n tr�ch c?a ng??i v?. D� l� �N�o khi� hay l� �Nh? khi� th� nh�n v?t tr? t�nh l� ng??i ph? n? b? ch?ng ph? b?c n�y ??u ?ang ??ng ? th?i ?i?m hi?n t?i ?? t? b�y t�nh c?m c?a m�nh. Ch? l� ng??i v? r?t m?c th??ng y�u ch?ng, t?n t?y v?i ch?ng. Khi ch?ng ?au ?m �b?ng beo�, ch? kh�ng qu?n ng?i v?t v? gian nan, t?t b?t lo thu?c thang cho ch?ng. M?t tay th� �b?ng ch�n thu?c� c�n m?t tay l?i �?�o m�i chanh�. Bi?t bao nhi�u t�nh th??ng y�u tr�u m?n ??ng ? ch? �?�o� v?n gi?n ??n kia. C�i m�i chanh b� t?o, nh? nhoi nh? v?y m� ph?i g?ng s?c m?i ki?m ???c v? l�m thu?c cho ch?ng. Bao nhi�u c�ng s?c, bao nhi�u t�nh th??ng d?n l?i ? m?t ch? �?�o�. Ng??i ta nh? ngay ??n m?t b�i ca dao kh�c n�i v? t?m t�nh c?a ng??i ph? n? Vi?t Nam:

Tai em nghe anh ?au ??u ch?a kh�

Em b?ng ??ng ch? s� ?i b? n?m l� n? v? x�ng

? l�m sao ?�y cho tr?n ngh?a v? ch?ng

?? m? h�i ra em ch?m ng?n gi� l?ng em che.( b?n V.N. P- tr.386)

Qu? th?t, t�nh th??ng y�u m� ng??i ph? n? Vi?t Nam d�nh cho ch?ng ch�n th�nh, m?c m?c m� qu� gi� v� x�c ??ng bi?t bao. ?y v?y m� ng??i ch?ng th?t v� ?n, ?� ph? t?m l�ng c?a ch?. Gi? ?�y anh ?� kh?i b?nh, ?� kh?e, ?� l�nh th� anh l?i ham m� duy�n m?i, ham m� nhan s?c m?i m� ph? b?c ng??i v? ?� d�nh cho anh t?t c? t�nh y�u, tu?i thanh xu�n v� s? ch?m s�c ch�n t�nh. D??i ch? ?? phong ki?n tr?ng nam khinh n?, �trai n?m th� b?y thi?p g�i ch�nh chuy�n ch? c� m?t ch?ng�, ng??i v? n�y ?�nh ch? bu�ng ra ti?ng th? d�i v?i l?i o�n tr�ch th?m l?ng: �Anh m� nhan s?c (duy�n m?i) anh t�nh ph? t�i�. ?� l� n�t chung c?a b?n I, II v� b?n c�u ??u c?a b?n III. S? ti?p n?i c�u 5 v� 6 ? b?n th? ba cho ta th?y m?t n�t kh�c: ph?n ?ng c?a ng??i ph? n? tr??c t�nh c?nh b? ph? b?c. ? ?�y ng??i ph? n? kh�ng cam ch?u, kh�ng cam ph?n b? b�ng b? t�nh ph? m� c� th�i ?? d?t kho�t, r� r�ng: N?u anh v� t�i duy�n ch?ng ??p, ch?ng th? m?n n?ng ???c n?a, �??t x?u n?n ch?ng n�n n?i� th� anh ?i ???ng anh t�i ???ng t�i v?y: �Anh ?i l?y v? ?? t�i l?y ch?ng�. Gi? ?�y kh�ng ch? l� o�n tr�ch, than th�n tr�ch ph?n m� l� s? ph?n ?ng theo h??ng gi?i ph�ng ??i m�nh. Ng??i ph? n? Vi?t Nam kh�ng ch? cam ph?n m� d�m ngh?, d�m n�i ra m?t c�ch ki�n quy?t v� cao h?n l� d�m t�m ra con ???ng ?i ph� h?p cho c? ?�i b�n. So v?i b?n I v� II, b?n III r� r�ng ?� g�p th�m m?t n�t ??c t�nh ?�ng qu� c?a ng??i ph? n? Vi?t Nam. ?� l� s? ch? ??ng trong cu?c s?ng, kh�ng ch?u ??u h�ng s? ph?n ?en b?c. Tuy nhi�n, theo ch�ng t�i, b?n IV m?i l� b?n h?t s?c ??c ?�o. C?ng l� c�ch gi?i quy?t d?t kho�t, m?i ng??i m?t ng? nh?ng c�ch n�i nh? nh�ng h?n, th�n t�nh h?n r?t nhi?u: �Ch�ng ?i l?y v? ?? thi?p t�i l?y ch?ng�. Ch? thay ch? �anh� b?ng ch? �ch�ng� v� th�m v�o ch? �thi?p� tr??c ch? �t�i�, t�c gi? d�n gian ?� di?n t? tinh t? n?i l�ng s�u k�n c?a ng??i v? b? ph? b?c. L�ng ph?n n? ?� d?u ?i nhi?u, l?i n�i c?ng m?m m?ng h?n. ? ng??i ph? n? n�y v?n c�n v??ng v?n m?t ch�t t? l�ng: �D?u l�a ng� � c�n v??ng t? l�ng�( �Truy?n Ki?u� - Nguy?n Du). Ch�ng v� thi?p v?n l� c�ch x?ng h� th�n t�nh c?a nh?ng ?�i l?a h?nh ph�c:

+ �Thi?p xa ch�ng h�i d�u qu�n gi?

Ch�ng xa thi?p b?t c? qu�n li?m� (b?n V.N.P - tr.281)

+ �Thi?p xa ch�ng nh? r?ng n? xa m�y

Nh? con ch�o b?o xa c�y m?ng v�i� (b?n V.N.P - tr.258)

+ �Ch�ng ?i thi?p v?n tr�ng theo

Tr�ng n??c n??c ch?y tr�ng b�o b�o tr�i

Ch�ng ?i thi?p ??ng tr�ng ch?ng

Tr�ng s�ng lai l�ng tr�ng r?ng r?ng xanh� (b?n V.N.P tr. 295)

Gi? ?�y h?nh ph�c ?� tan v?. Anh ?� m� duy�n m?i m� t�nh ph? t�i nh?ng d� v?y thi?p t�i ?�y v?n c�n th??ng y�u nhi?u l?m. Ng??i ph? n? n�y t? v? ra c?nh t??ng trong t??ng lai: Ch�ng th� l?y m?t ng??i v? ? c�ch s�ng c�n thi?p t�i th� �l? l?ng l?y con �ng l�i ?�. V� sao v� ?? l�m g� v?y? ?? �ph�ng khi ch�ng c� sang ?�, s�ng s�u n??c c? thi?p t�i lo cho ch�ng�. H�a ra l� nh? v?y. H�a ra s? th?t l� ng??i v? b? ph? b?c n�y v?n c�n th??ng y�u ng??i ch?ng nhi?u l?m. Bi?t bao nhi�u y�u th??ng, qu� m?n, bi?t m?y hi sinh v� nh�n h?u, khoan dung ? c�i t? �l? l?ng� s�u s?c m� tinh t?. Thi?p t�i n�o c� y�u con trai �ng l�i ?� ?�u. Thi?p t�i ch? y�u c� m?t m�nh ch�ng th�i. Cho d� ch�ng kh�ng c�n th??ng y�u thi?p n?a; cho d� ch�ng ?� ph? b?c t�nh thi?p th� b?t c? l�c n�o trong cu?c ??i n�y thi?p t�i c?ng ch? lo cho m?t m�nh ch�ng m� th�i. H�a ra s? s?p ??t �ch�ng v? l?y v? c�ch s�ng� �c�n thi?p t�i l? l?ng l?y con �ng l�i ?� l� c�ch ?? b�y t? t?m l�ng c?a ng??i v? ?�ng qu� n�y. ?�ng ra th� thi?p t�i s? �m tr?n m?i t�nh v?i ch�ng m� ? v?y ??n su?t ??i nh?ng v� lu�n lo l?ng, quan t�m, th??ng y�u ch�ng n�n thi?p t�i ph?i l? l?ng l?y con �ng l�i ?� ?? �ph�ng khi ch�ng c� sang ?� th� nh?ng qu�ng "s�ng s�u n??c c?� ?� c� �thi?p t�i lo cho ch�ng�. M?t t�nh y�u th?t cao c? bi?t bao! T�nh y�u ?� ??ng ngh?a v?i s? hi sinh! V� ch�ng, thi?p c� th? qu�n ?i cu?c ??i ri�ng, h?nh ph�c ri�ng; c� th? l�m t?t c? ?? ch�ng lu�n h?nh ph�c.

Trong �T?c ng? ca dao d�n ca Vi?t Nam� c?a V? Ng?c Phan c�n c� m?t b?n kh�c c� th? so s�nh v?i c�c b?n ?� n�u tr�n:

C�u 1 X?a kia ? v?i m? cha

" 2 M? cha y�u d?u nh? hoa tr�n c�nh

" 3 T? ng�y t�i ? v?i anh

" 4 Anh ?�nh anh ch?i anh t�nh ph? t�i

" 5 ??t x?u n?n ch? n�n n?i

" 6 Anh ?i l?y v? cho t�i l?y ch?ng. (tr. 380)

N�t g?p g? v? n?i dung ? b?n n�y v?i c�c b?n kia l� c�ng n�i v? s? ph? b?c c?a ng??i ch?ng v� c?ng b?c l? th�i ?? d?t kho�t c?a ng??i v? nh?ng ? b?n n�y c� m?t v�i s?c th�i kh�c. Ng??i ch?ng ? ?�y kh�ng b? o�n tr�ch v? s? v� ?n m� b? o�n tr�ch b?i s? t�n b?o v� ph? b?c. �n l?i qu�ng ??i h?nh ph�c, sung s??ng, ???c th??ng y�u chi?u chu?ng khi c�n ? v?i m? cha, ng??i ph? n? n�y k? t?i ng??i ch?ng: �Anh ?�nh anh ch?i anh t�nh ph? t�i� ?? b?c l? r� th�i ?? d?t kho�t c?a m�nh �Anh ?i l?y v? cho t�i l?y ch?ng�.

Nh? v?y, c� th? th?y, ?? th? hi?n m?t n?i dung n�o ?�, t�c gi? d�n gian ?� s�ng t?o ra nhi?u t�c ph?m kh�c nhau d?a v�o m?t b?n g?c ban ??u. T? b?n g?c n�y, c� th? c� nh?ng d? b?n kh�c ?? b? sung (th�m, b?t, thay ??i) m?t n�t n?i dung kh�c. T? nh?ng d? b?n kh�c nhau c?a b�i ca dao ???c ph�n t�ch ? tr�n, ta c� th? hi?u th�m m?t ??c t�nh t?t ??p c?a ng??i ph? n? lao ??ng Vi?t Nam. T�nh y�u v� s? hi sinh, l�ng v? tha cao c? c?a h? g�p ph?n t� ?i?m th�m cho v? ??p truy?n th?ng c?a d�n t?c ta. ?� l� nh?ng gi� tr? v?n h�a tinh th?n qu� b�u m� ch�ng ta c?n gi? g�n, n�ng niu, tr�n tr?ng v� truy?n l?i cho c�c th? h? mai sau.

T�i li?u tham kh?o:

1. Nguy?n Xu�n K�nh (1992), Thi ph�p ca dao, Nxb KHXH, HN.

2. V? Ng?c Phan (1998), T?c ng? ca dao d�n ca Vi?t Nam, Nxb KHXH, HN.

* B�i b�o c�o v� ??ng trong K? y?u H?i th?o VHDG do Khoa Ng? V?n

Tr??ng ?HSP � ?H ?� N?ng t? ch?c th�ng 5/2002.

* B�i ???c tuy?n ch?n ??ng trong Tuy?n t?p c�c c�ng tr�nh nghi�n c?u

khoa h?c Khoa Ng? v?n - Tr??ng ?HSP � ?H ?� N?ng, 2010.

Last modified: Thursday, 17 November 2011, 01:41 AM