TH? HO�NG PH? NG?C T??NG

V� NH?NG �??A CH? BU?N�


Ths. B�i B�ch H?nh

hpnt

�M?i ng??i ch? th?c s? l� ch�nh m�nh trong c?n nh� c?a n�. Th? c?ng v?y. Th? c?n ph?i tr? v? c?n - nh� - ? - ??i c?a n� l� n?i bu?n�

(Ho�ng Ph? Ng?c T??ng)

N?u nh?ng trang b�t k� l�m sang tr?ng cho ??i v?n Ho�ng Ph? Ng?c T??ng th� th? gi?i ngh? thu?t th? l?i l� duy�n ph?n c?a ??i �ng. Duy�n ph?n v?i mong manh s?ng - ch?t, v?i nh?ng kho?nh kh?c hi?n sinh, v?i c�i m?, v?i n?i ni?m hoa c?... C� l�c c�i t�i tr? t�nh trong th? Ho�ng Ph? nh? m� ?i trong th? gi?i t�m linh m� khi b?ng t?nh t�i ng? ra cu?c ??i l� �c�i t?m� di?u th??ng. C�i t�i nh? r? th? gi?i v� th?c b??c v�o ng�i nh� c?a th?, ng�i nh� mang �??a ch? bu?n�. Ch�nh nh?ng �??a ch? bu?n� ?y, l? l�ng thay l?i l�m d�ng cho ??i th? �ng.

1. Nh� t�i ? ph? ??m Ti�n

Ch?n d?ng ch�n cu?i c�ng c?a ki?p ng??i ?� tr? th�nh n?i tr? tr?n kh�ng d?t trong h?n th? Ho�ng Ph? Ng?c T??ng. C� ph?i nh� th? mang n?ng qu� nh?ng d? c?m chia xa hay ?� l� n?i lo s? c�i ??i v?i v�ng ?�ng kh�p? Th? gi?i t�m linh, th? gi?i c?a c�i �m r?n r?n... ??u th�nh g?n g?i nh? th? t? ?� con ng??i t�i sinh:

Mai kia v? ng? tr�n ??i

N?ng r?i hoa v�ng quanh ch? t�i

Con chim s?n ca ng�y th? b�

N� bay v? kh�c m�i kh�ng th�i

(Sinh nh?t)

C�i ch?t �m ?nh �ng ngay trong ng�y �ng nh? r?ng m�nh �mang n?ng ki?p ng??i�. Ch? n?m y�n ngh? d??ng nh? c?ng ???c d?n tr??c tinh t??m. C�i h? v� c�i th?c ???c n?i b?i ti?ng kh�c th??ng c?a m?t lo�i chim b� nh?. V? v?i c�i �m nh? l� ch?ng th? d? dang m?t l?n h� h?n.

Th? Ho�ng Ph? Ng?c T??ng nhi?u l?n ch?m v�o c�i ch?t. Con ng??i hi?n sinh trong �ng d?n v?t qu� nhi?u v?i s? c� ??n ??n l� tr?ng r?ng. ??n n?i thi s? ban cho m�nh quy?n ???c bu?n nh? l� m?t quan ni?m ngh? thu?t: �N?i bu?n l� c?n - nh� - ? - ??i c?a th?�. �ng ho�ng th? t�nh - Xu�n Di?u - c?ng ?�nh b?t l?c khi l� gi?i v? nguy�n c? n?i bu?n, th� �u Ho�ng Ph? c?ng kh�ng ph?i l� ngo?i l?. Nh� th? nguy?n g�nh tr�n vai s?c n?ng c?a thi�n ch?c ngh? s?, kh�ng tr?n ch?y bu?n s?u. Th?m ch�, ng�i nh� c?a �ng ? ??i c?ng th�nh �??a ch? bu?n�, hoang l?nh nh? n?m m? v� ch?: �Nh� t�i ? ph? ??m Ti�n�. N?i bu?n th�n ph?n. ?? r?i trong v� th?c, ng??i ngh? s? �m gi?c m?ng phi�u b?ng c�ng ng??i t�nh ti�n n? d??i tr?ng. Song n?i c� ??n c�ng t?, thi s? ?�nh ng?m ng�i trong chu?i m?ng m? v? v?n:

Nh?ng chi?u B?n Ng? gi?ng m?a

Ch?ng nh? ai ?� m? h? g?i t�i

T�i ra m? c?a ?�n ng??i

Ch? nghe ti?ng gi� th?i ngo�i h�nh lang

(??a ch? bu?n)

Nhu c?u ??i tho?i, d� l� ??i tho?i v?i ng??i c�i �m, c?ng gi?i t?a ???c nh?ng kh?c kho?i, gi?ng x� trong ??i s?ng n?i t�m ch?t ch?ng m�u thu?n. C?ng nh? nhi?u nh� th? sau 1975, Ho�ng Ph? Ng?c T??ng mu?n d�ng ti?ng n�i t�m linh c?a m�nh ?? ch?m ??n th?m s�u b� ?n t�m h?n con ng??i.

Kh�ng ch�m trong n?i �m ?nh c�i ch?t m� thi s? c?a c�i �m n�y ch?m ??n c�i ch?t nh? l� ??i t??ng th?m m? ?? t�m ni?m v? tri?t l� nh�n v?n t? sau th? gi?i tha ma ngh?a ??a. Ch�t t�nh nh�n gian ? ?m con ng??i khi h? tr? v? n?m trong c�t b?i, ?� l� c�i c�n l?i c?a k?t cu?c m?t ??i ng??i. C�n ni?m an ?i n�o h?n th?:

M�n qu� t?ng sau c�ng ??i d�nh cho anh

L� n?m ??t ? n?i b�n tay b� b?n

(N�i v?i b�ng m�nh in tr�n v�ch)


Hay tr??c s? t? t?, ng??i th? c?ng c?m th?y ch?ng ch?nh v� c� ??c:

R?i em v?i v� ra ?i

H�n hoan, n?ng th?m, xu�n th�

V� hoa t�n trong ph�t ch?c

Kh�ng c�n ai ng??i ?? kh�c

Anh ch?t m?t m�nh ?�m qua

(Kh�ng ??)

H?n l� c�i ch?t trong t�m h?n. Th? Ho�ng Ph? Ng?c T??ng ?au ?�u tr?n tr? gi?a s?ng - ch?t, nh?t th?i - h?ng c?u... Thi s? th??ng nu?i v? nh?ng th�ng ng�y ?� l�i xa v�o qu� v�ng. L�ng ?au tr??c s? gi� c?i, t�n phai:

M?t ngh�n n?m s? qua nhanh

Ng� x?a ph? c? c?ng th�nh b�ng r�u

(Ng�n n?m t�c bay)

Chi�m nghi?m c�i ch?t, ?? ???c s?ng ??y v?i ?o?n ??i c�n l?i. C�i t�i th? ?i ??n c�i �m ?? quay v? ch?m ch�t h?n n?a cho cu?c s?ng hi?n t?i. Song trong h?n th? ?y, d??ng nh? m?i th? ??u v� th??ng. ? ?�, kh�ng c�n s�n si, kh�ng c�n nh?ng th�i ??i ph�m t?c, �ch? c� t�i ng?i v?i b�ng t�i�.

2. Cho ta c?m t?i b�n n�y h? kh�ng

Th? gi?i t�m linh x�a b�ng xu?ng v??n th? Ho�ng Ph? Ng?c T??ng. Ch�nh trong c�i t�m linh ?�, nh� th? chi�m b�i v? c�i ??i nhi?u m?ng t??ng. Kh�ng ph?i ng?u nhi�n m� �ng ??t t�n cho m?t t?p th? c?a m�nh l� �Ng??i h�i ph� dung�. C� l�c ng? b?n ng� ?� h�a tan trong th?t x??ng �i t�nh. Ng? ?�u �em c?ng v� th??ng�. V� c�i h? kh�ng l?i l� m?t �??a ch? bu?n�.

T�c gi? n�ng niu t?ng ch�t t�nh di?u v?i:

Em c�n ng� ng?c b�n tay

Cho ta c?m t?i b�n n�y h? kh�ng

Ch? c?m theo m?t ch�t l�ng

Ch�t t�c xanh ch�t m�i h?ng, ch�t th�i!

v� ph?i ch?ng c�i t�i tin r?ng ki?p ph� du c� th? h�a gi?i n? t�nh, n? b? d�u:

Ta c�n m?t ch�t ph� du

H�a th�nh m?t ki?p ??n b� cho em

(Xin ng??i ch�t kh�ng)

Th? t�nh Ho�ng Ph? Ng?c T??ng ??p mu?n kh�c. C� c�i g� ?� m?ng m?, huy?n ho?c trong c�i t�nh Ho�ng Ph?. C�ch n�i v? nh?ng ng?n ngang d?n d?i c?a ng??i t�nh c?ng ??y �m g?i. Ch? th? b? v�y ph? trong gi?c m?ng bu?n quay qu?t:

C� bu?i chi?u n�o m?ng m? v�y quanh

N?a v�nh mi cong h?n d?i

Em x�a mu?n s?u tr�n g?i

R?i b?i nh? m? t? xanh

(D? kh�c)

Th?i gian, d??i con m?t t�m linh c?a ng??i ngh? s?, c?ng kho�c m�u bu?n tr?ng r?ng. Th?i gian v� c? kh�ng gian ?� th�nh kh�ng - th?i gian t�m t??ng. T?t c? nh? l� ?o ?nh c?a m?t qu� kh? ch?ng ch?t ?a ?oan. Ho�ng Ph? Ng?c T??ng vi?t nh?ng v?n th? ??y c?m gi�c:

Th�i em c?m t? b�n tay

Anh so ??i v?i nh?ng ng�y tr?ng kh�ng

?�m qua tr?i ??t m�ng lung

C� con chim nh?n b?nh b?ng trong s??ng

Chu?i th?i gian trong c�i th? Ho�ng Ph? r�ng r?t ti�n c?m. �ng t? th?c r?ng �Th?i gian qua ?i, ng??i ta l?n l�n v� b? l?i ??ng sau nh?ng m?nh tan v? c?a m?t th? gi?i tinh kh�i m� ta ?� bi?t t? thu? b��[1]. Nh?ng m?nh tan v? ?y ch�nh l� huy?n tho?i. ?? khi ??n v?i th?, Ho�ng Ph? Ng?c T??ng ch?m ch�t nh?t t?ng m?nh huy?n tho?i nguy�n s? ?y, b�y bi?n l?i trong k� ?c th�nh quan ni?m v? th?i gian ??i ng??i. Th? gi?i t�m linh kh�ng ?? cho h?n th? �ng nh?ng ph�t gi�y b�nh l?ng. C�i t�i lu�n trong ??ng th�i l?t tr? nh?ng l?i ch?t v?n cu?c ??i, r?i r?i v�o ti?c h?ng:

Th?i gian sao m� xu?n ng?c

M?i th�i, ?� m?t ??i ng??i

(D� n?m d� th�ng)

C� l�c nh� th? ??ng t? ?i?m nh�n t�m linh m� tr?i nghi?m ???c - m?t, c� - kh�ng, s? tr?i nghi?m c?a m?t h?n th? ?� ?i qua kh�ng �t th?ng tr?m:

Tr�n t�i hoa nh?u n�t

Tr�n tr?n gian kh�i s??ng

Tr�n m?t ng??i bi?n s?c

M?a in d?u v� th??ng

(Kinh c?u trong m?a)

Soi v�o m�nh, t? nghi?m m�nh, c�i t�i l?ng ?i trong thanh �m m?t th?i huy?n tho?i, thanh �m th?t l�ng c?a m?t t�nh s? bu?n. ?? ch�m l?ng v?i nh?ng ng?m nghi?m bu?n day d?t:

B�y gi? ?� h?t tr� ch?i

?� t�n cu?c r??u ?? ng??i ra ?i

?�m qua kh�ng bi?t l�m g�

Mu?n v? t�m g� Tr??ng Chi nghe ?�n

(?�m qua)

Ngay s? ng?m ng?i v? t�i c?ng bu?n r??i r??i. �ng nh?n ra m�nh b?ng n�t v? t�m linh. ??y �m� mu?i�, �t�n phai�, �n??c m?t�... B?c ch�n dung t? h?a ?� pha tr?n nh?ng gam m�u h? th?c, l� phi�n b?n c?a c�i t�i trong cu?c ki?m t�m ch�nh m�nh:

V? t�i m?t n?a m?t ng??i

N?a kia m� mu?i c?a th?i hoang s?

(V? t�i)

Gi?a th? gi?i m�ng lung, v?n c�n qu� nhi?u nh?ng ?i?u ch?a bi?t. V?y m� thi s? kh�ng b? cu?c, v?n c? m?i m� ?i t�m c�i xa x?m ?� nh? m?t nhu c?u t? th�n. Hay c�i �m�i t�c� m? h? ?y l� nh? nhung t�nh t?, l� kh�t khao kh�ng th?a:

H??ng th�ng n?ng ?m sau m?a

T�m ?�u m�i t�c ng�y ch?a bi?t ng??i

(M?t ch�t s??ng m� tr�n b�n tay)

M?t phi?n ?� - m?t ch? ng?i - m?t �??a ch? bu?n�. ??nh m?nh bu?c b??c ch�n k? l�ng du d?ng l?i gi?a c� ??n, �v? ng?i gi?a l?ng im�. Ho�i nghi nh?ng ?nh h�nh s? s?ng. Ho�i nghi ?? nh?n ra m�nh, trong tr?ng th�i ??n c�i:

T�i nh�n trong kho?ng m�ng lung ?y

Ch? c� t�i ng?i v?i b�ng t�i

(Thi?n ??nh)

C� khi Ho�ng Ph? Ng?c T??ng t?o ???c t? th? l? t? ch?t li?u r?t b�nh th??ng. T�c gi? g?i g?m kh�ng �t � v? nh�n sinh v�o h�nh t??ng K?nguru, v?i chi?c t�i gom nh?t t? �c? x?a� ??n �nh?ng ch�n tr?i ?ang m?�. K?nguru hoang d�, k?nguru ngh? s?, k?nguru linh gi�c, k?nguru m?n tu?, k?nguru t? do. M?i t�n g?i l� m?t c�i nh�n s�u th?m v? con ng??i. Cu?i c�ng, k?nguru t? do l?i l� hi?n th�n c?a �??a ch? bu?n� v� t?n: �T�i ??ng ??y tr?ng kh�ng�.

V� t? trong ch?n v� th??ng, Ho�ng Ph? Ng?c T??ng v?i nh�n v? c�i th?c. N?i ?y c� n?i nh? t? trong ti?n ki?p, su?t ??i v?ng t??ng kh�ng ngu�i. Th? m?i hay tr�n su?t ch?ng ???ng d?n th�n v�o c�i m?ng, t�i ???c s?ng v?i c?m x�c r?t th?t, r?t con ng??i:

??i l�ng t? c� m?t l?n li bi?t

?? bu�ng nhau. ?? quay qu?t ?i t�m.

(Nh? m?t ng??i)

Ho�ng Ph? Ng?c T??ng th?c s? duy�n n? v?i h�nh t??ng thi�n th?n, ti�n n?, v?i th? gi?i c?a ch?n b?ng lai ti�n c?nh. Ch?ng ph?i l� t? t??ng tho�t t?c. C�ng kh�ng ph?i l� ?o t??ng xa v?i. C�i t�i ?i v�o m?ng, lang thang ch?n tr?i m�y nh? m?t cu?c d?o ch?i t�m t??ng. Mu?n chan h�a v�o v? tr?, mu?n ??t ??n c�i t�m thi?n ??nh trong c�i ??i ng�. ?? c� ???c kho?nh kh?c ??m say:

G?i ngh�n n?m cho m�y tr?i

G?i c?n m� ??m cho ??i ph� du

G?i th�m m?t ch�t s??ng m�

V�o trong ?�i m?t h? thu c?a ng??i

(G?i cho ng??i)

C�i ti�n �m ?p nh?ng kh�t v?ng r?t nh�n b?n, n�ng con ng??i l�n tr�n bao r�ng bu?c t?m th??ng. Th? gi?i huy?n nhi?m ?y r?ng r?c n?i s?u v?n ki?p. Song c?ng y�n l�ng khi xa ??i, ng??i ta v?n kh�ng t?i ph?n trong ng�i nh� m? l?nh l?o:

Mai kia r?i c?ng xa ng??i

T�i v? ng? d??i khung tr?i c? hoa

C� n�ng x�a t�c ti�n nga

Qu? h�n c�t b?i kh�c �a nh? m?a

(V? ch?i v?i c?)

Ph?i ch?ng hi?n sinh trong th? Ho�ng Ph? Ng?c T??ng kh�ng ch? l� c?m gi�c �u lo, c� ??n ??n bi quan m� c�n l� t�m v? v?i m�nh, ??i di?n v?i �b�ng t�i� ?? n�ng niu t?ng th?i kh?c hi?n h?u. Song Ho�ng Ph? Ng?c T??ng ?�u ch? h�a th�n v�o h? kh�ng. �ng c�n b?u b?n v?i th? gi?i c? hoa. Nh? th? hoa c? l� tri k?.

3. T�i tr? v? t�m trong h??ng c?...

Ho�ng Ph? Ng?c T??ng ???c bi?t ??n tr??c h?t l� m?t c�y b�t k� n?ng l�ng v?i thi�n nhi�n, r?t Hu?. �Hoa tr�i quanh t�i�, �B?n di ch�c c?a c? lau�, �Mi?n c? th?m�... l� nh?ng trang v?n mang h?i h??m t�nh s? c?a ??t th?n kinh d?y l�n t? th? gi?i c? hoa. ??c bi?t l� ng�n ng? c?a c? trong th? gi?i th? Ho�ng Ph? Ng?c T??ng, ch�nh l� ti?ng l�ng c?a ng??i ngh? s?. C? l� s? h�a th�n di?u k� c?a c�i t�i Ho�ng Ph?, ch?t ch?a ??i s?ng t�m linh kh�ng �t x�o ??ng. ? ?�, h??ng c? ?� ?i ra kh?i im l�m hoang d?i tr? th�nh n?i ch?ng c?t tr?n tr?, ?u t? c?a con ng??i.

C? hoang v� t�i, c�i v?nh h?ng v� cu?c ??i m?ng m?nh. Ho�ng Ph? Ng?c T??ng kh�ng ch? c� l�ng y�u thi�n nhi�n m� �ng c�n mu?n s?ng trong ng�i nh� thi�n nhi�n. ?� l� n?i thi s? ???c tr� chuy?n, s? chia v� h?n h?t l� n?i �ng mu?n �tr? v?� t�m c?m gi�c ???c nghi?m m�nh:

C� nhi?u khi t�i qu� bu?n

T�i ??c mong chung quanh ch? t�i ng?i

M?c l�n th?t nhi?u c�y c?

(C?, chim s? v� ch�u ch?u)

Ch? c� gi?a ng�i nh� thi�n nhi�n, c�i t�i m?i th?c l� m�nh. Ch? khi ??t ??n t�m thi?n, con ng??i m?i l?ng l�ng nghe trong c? hoang ti?ng n�i th?m k�n c?a ch�nh t�i. T? ?�y, Ho�ng Ph? Ng?c T??ng nghi?m sinh v? n? n?n d�u b?, v? ni?m tin �lu�n h?i�... Nh� th? nguy?n �v? ch?i v?i c?�, nh?n m�nh �t? c? sinh ra�.

C�i t�i lang thang tr�n nhi?u ??a ch? c? hoa, v?n l� nh?ng �??a ch? bu?n�. �Ng?n ??i c? may�, �mi?n c? gai�, �con ???ng c? lau�, �khung tr?i c? hoa�... ??u th?m bu?n. C? d?i c�n l� hi?n th�n c?a ni?m mong m?i t?nh l?ng trong t�m h?n, d?u ??y c� th? ch? l� m?t n?i b�nh y�n n�o ?� kh�ng th? c� ? ??i. ? ?�, t�i l?i ???c l� t�i, �t?a r?ng linh h?n v� ?u th�nh th�nh trong h??ng c?�[2]:

T�i tr? v? t�m trong h??ng c?

D?u d�ng m?t ch�t b�nh y�n

T? do nhi?u khi l� im l?ng

?? ??ng nghe ai g?i t�n

(T�i bi?t n?i kia c� m?t ch? ng?i)

C� l? Ho�ng Ph? Ng?c T??ng c� kh? n?ng chuy?n tr� c�ng hoa c?. Thi�n nhi�n kh�ng c�n l� c�i v� ng�n n?a. C� khi c? d?i l� m?t c�i g� ?� v?i v?i. C?ng trong �T�i bi?t n?i kia c� m?t ch? ng?i�, c�i t�i ng?m ng�i:

T�i bi?t n?i kia c� m?t ch? ng?i

?� l�u l?m t�i ch?a tr? l?i

Ch?c b�y gi?, chim tr?i - c? d?i...

? k� Ho�ng Ph? Ng?c T??ng, c? l� ??i s?ng t�m linh, l� kh�ng gian v?n h�a, l� h??ng s?c thi�n nhi�n ??y quy?n r?... C�n trong th? gi?i th?, h? nh? c? g?n v?i ??i s?ng t�m linh h?n c?. Nh� th? mu?n �tr? v?� v?i c? c?ng ch�nh l� tr? v? v?i c�i ??p d?u d�ng thanh tho�t. �Tr? v?� v?i thi�n nhi�n, c�i t�i tr? t�nh trong th? Ho�ng Ph? Ng?c T??ng d??ng nh? r? b? h?t l?m lem ph�m t?c. H?n th?, con ng??i v� thi�n nhi�n ?� th?c s? ??ng ?i?u. Nh? th? ch�nh t�nh y�u duy�n n? v?i th? gi?i c? hoa ?� v?c �ng d?y t? b?nh t?t ng?t ngh�o, ?� nh�m nhen trong �ng �nh l?a s?ng n?ng n�n. Thi�n nhi�n trong k� hay trong th? Ho�ng Ph? Ng?c T??ng l� �m?t c�i ?i v?� thanh l?c t�m h?n con ng??i.

Kh�ng ng?n ng?i khi g?i Ho�ng Ph? Ng?c T??ng l� nh�-th?-c?a-c�i-v�-th??ng. M?t ch�t l�ng ?�ng, m?t ch�t tr?m t?, m?t ch�t phi�n b?n ??i m�nh, Ho�ng Ph? Ng?c T??ng ?� l�m duy�n cho th? gi?i ngh? thu?t c?a �ng. M?t c�i g� ?� l?ng l?ng, bu?n bu?n len th?m trong ta khi ?i v�o th? gi?i th? Ho�ng Ph?. Nh?ng suy ??n c�ng, n?i bu?n l?ng l?ng ?y c?ng nh? t�nh. V� d?u d�ng thay khi t�m ni?m t�nh y�u c?a Ho�ng Ph? Ng?c T??ng, cu?i c�ng v?n l� kh�t v?ng v?nh h?ng:


Nh?ng h�nh tinh ng?m r?i th?y l?

B?nh b?ng m� v?n theo nhau

Anh v?i em ? th� c?ng l?

B?nh b?ng cho t?i mai sau

(B?nh b?ng cho t?i mai sau)



T�I LI?U THAM KH?O

1. V? Tu?n Anh (1997), N?a th? k? th? Vi?t Nam 1945 - 1995 (Nh�n t? ph??ng di?n s? v?n ??ng c?a c�i t�i tr? t�nh), Nxb Khoa h?c X� h?i, N� N?i.

2. L� L?u Oanh (1998), Th? tr? t�nh Vi?t Nam 1975 - 1990, Nxb ??i h?c Qu?c gia, H� N?i.

3. Tr?n Th?c (2002), Tuy?n t?p Ho�ng Ph? Ng?c T??ng (t?p 4), Nxb Tr?, TP H? Ch� Minh.

4. Ho�ng Ph? Ng?c T??ng (2007), Mi?n c? th?m, Nxb V?n ngh?, TP H? Ch� Minh.

(Tr�ch B�nh lu?n V?n h?c, Nxb V?n h�a S�i G�n, TP H? Ch� Minh, 2008)



[1] Ho�ng Ph? Ng?c T??ng, Mi?n c? th?m, Nxb V?n ngh?, 2007, tr 220

[2] Ho�ng Ph? Ng?c T??ng, S?d, tr 220