D�NG L?I TH? V� CA T? ?? D?Y T?T

PH?N T? LO?I TI?NG VI?T CHO SINH VI�N ??I H?C


TS. TR??NG TH? DI?M

(??i h?c ?� N?ng)

Trong gi?ng d?y n�i chung v� gi?ng d?y ng? v?n n�i ri�ng, d?y theo quan ?i?m t�ch h?p ?ang l� ph??ng ph�p chi?m ?u th?. Gi?ng d?y theo quan ?i?m t�ch h?p kh�ng ph? ??nh vi?c d?y c�c tri th?c, k? n?ng ri�ng c?a t?ng ph�n m�n. V?n ?? l� l�m th? n�o ph?i h?p c�c tri th?c, k? n?ng thu?c t?ng ph�n m�n th?t nhu?n nhuy?n. Nguy�n t?c t�ch h?p di?n ra theo nhi?u h??ng v� m?t trong nh?ng h??ng ?� l� gi�p h?p th? ki?n th?c n?i dung m�n h?c kh�c qua n?i dung ?ang d?y v� ng??c l?i c� th? t?n d?ng ki?n th?c c?a m�n h?c kh�c ?? gi�p ng??i h?c ti?p thu t?t m�n h?c n�y.

Qua th?c ti?n gi?ng d?y m�n Ti?ng Vi?t cho sinh vi�n trong nhi?u n?m, ch�ng t�i nh?n th?y r?ng: so v?i ph?n t? v?ng, phong c�ch, ph?n ng? ph�p l� ph?n m� ng??i gi?ng d?y kh� c� th? v?a truy?n th? ??y ?? ki?n th?c, v?a c� th? ???c sinh vi�n ?�nh gi� l� d?y h?p d?n, d?y "hay". T?t c? nh?ng ng??i nghi�n c?u, gi?ng d?y ti?ng Vi?t, t? tr??c ??n nay, lu�n t�m c�c ph??ng ph�p ?? gi�p ng??i h?c kh�ng "s?", kh�ng "ng�n" m�n Ti?ng Vi?t m� ng??c l?i th?y y�u ti?ng Vi?t v� t? ?� s? n�i v� vi?t ?�ng ti?ng Vi?t. V?i m?c ?�ch khi�m t?n nh? v?y, c�c t�c gia ng? ph�p ti?ng Vi?t v� c�c gi?ng vi�n b? m�n ng? ph�p ?� kh�ng ng?ng t�m t�i, ??a ra nh?ng h? th?ng b�i t?p th?c h�nh ng? ph�p nh?m n�ng cao hi?u qu? gi?ng d?y. C� th? k? m?t v�i cu?n s�ch b�i t?p ng? ph�p ?� xu?t b?n nh?: Th?c h�nh ng? ph�p ti?ng Vi?t c?a Di?p Quang Ban v� Ho�ng V?n Thung, Nxb GD 1993, B�i t?p ng? ph�p ti?ng Vi?t c?a ?? Th? Kim Li�n, Nxb GD 2002, R�n luy?n ng�n ng?- B�i t?p ti?ng Vi?t th?c h�nh c?a Phan Thi?u, Nxb GD 1998...

Tr�n tinh th?n ti?p thu nh?ng k?t qu? c?a c�c t�c gi? ?i tr??c, ch�ng t�i xin ???c "g�p nh?t" v� tr�nh b�y m?t s? ki?u b�i t?p ph� h?p v?i ??i t??ng gi?ng d?y c?a m�nh. Trong ph?m vi b�i vi?t n�y, ch�ng t�i xin ???c gi?i h?n ? ph?n "T? lo?i ti?ng Vi?t".

Tr??c h?t, ch�ng t�i x�c ??nh c�c th�ng tin v? ??i t??ng gi?ng d?y - ng??i h?c: tu?i t�c, th? hi?u, tr�nh ?? hi?u bi?t... Ng??i h?c c?a ch�ng t�i l� sinh vi�n ??i h?c c� tu?i ??i t? 17 tr? l�n. ? ?? tu?i n�y, kh�ng th? kh�ng c� m?t ni?m say m� ??i v?i th?, nh?c. ?�y c?ng l� ?? tu?i v?a ?? ?? c� m?t v?n s?ng nh?t ??nh, m?t v?n ki?n th?c �m nh?c nh?t ??nh.

Th? hai l� n?i dung gi?ng d?y. N?i dung b�i gi?ng c?a ch�ng t�i l� "T? lo?i ti?ng Vi?t". Ph?m tr� t? lo?i ti?ng Vi?t l� m?t v?n ?? kh� ph?c t?p, vi?c ph�n chia t? lo?i, c�c ti?u lo?i trong m?i t? lo?i l� r?t chi li d? g�y c?m gi�c n?ng n? khi tr�nh b�y ph?n l� thuy?t. Ti?ng Vi?t l?i thu?c lo?i h�nh ng�n ng? ??n l?p, t? kh�ng bi?n h�nh n�n vi?c x�c ??nh t? c�ch t? lo?i c?a m?t t? ph?i d?a v�o c? 3 ti�u ch�: � ngh?a kh�i qu�t, kh? n?ng k?t h?p v� ch?c v? c� ph�p c?a t?. Ngh?a l� kh�ng th? x�c ??nh t? c�ch t? lo?i c?a m?t t? n?u kh�ng d?a v�o ng? c?nh. H?n n?a, hi?n t??ng c�c t? c� c�ng h�nh th?c ng? �m nh?ng kh�c nhau v? t? c�ch t? lo?i trong ti?ng Vi?t l� r?t ph? bi?n. Th�ng qua vi?c ph�n bi?t t? c�ch t? lo?i c?a nh?ng t? n�y, ng??i h?c s? nh?n th?c ???c m?t c�ch s�u s?c c�c ??c tr?ng ng? ph�p c?a m?i t? lo?i v� ??c ?i?m ho?t ??ng c?a ch�ng. H? th?ng b�i t?p c?ng nh?m gi�p sinh vi�n hi?u s�u h?n v? hi?n t??ng chuy?n lo?i - m?t hi?n t??ng ph? bi?n trong ti?ng Vi?t.

?? c� ng? li?u ra b�i t?p th?c h�nh cho sinh vi�n, ch�ng t�i ?� s? d?ng c�c ph?n m?m tin h?c, nghe c�c ??a nh?c, ??c c�c tuy?n t?p �m nh?c v� th?c hi?n ?i?u tra x� h?i h?c, l?y � ki?n ng??i h?c nh?m x�y d?ng m?t h? th?ng b�i t?p phong ph�, ?a d?ng v� h?p d?n.

C�c d?ng b�i t?p m� ch�ng t�i cho sinh vi�n th?c h�nh bao g?m c�c lo?i sau:

1. X�c ??nh t? lo?i c?a t?t c? c�c t? trong v?n b?n.

V� d?: (?? v� ?�p �n)

- B�y gi? / th�ng / m?y / r?i / h? / em?

??i t? danh t? ??i t? ph� t? t�nh th�i t? danh t?

- Y�u / nhau / k�o / �o / ??p / chung

??ng t? ??i t? ??ng t? danh t? ??ng t? t�nh t?

(t? nhau c� t�c gi? cho l� ??i t? t??ng h?, c� t�c gi? cho l� ph� t? t??ng h?)

- Ch? / bu?n / quay / ?i / kh�ng / nh�n / l�, / ?? /gi� / qu� /vi v�t,/

dt tt ?gt pht pht ?gt dt kt dt dt tt

di�u b�ng / h?i, / di�u b�ng / h?i.

dt ttht dt ttht

??i v?i lo?i b�i t?p n�y, sinh vi�n ph?i v?ch ra ???c ranh gi?i gi?a c�c t? r?i sau ?� m?i x�c ??nh t? lo?i cho m?i t?.

2. T�m v� nh?t ra 1 t? lo?i ho?c ti?u lo?i t? n�o ?� trong v?n b?n.

V� d?:

a) H�y g?ch ch�n d??i nh?ng danh t? ch? lo?i (lo?i t?) trong ?o?n v?n sau: (?? v� ?�p �n)

Anh c�n nh? con ?� x?a, nh? d�ng s�ng m�nh m�ng thu? tr??c. M�i h??ng c�y tr�i ch�n trong v??n. Anh c�n nh? lu? tre l�ng, h�ng d?a nghi�ng m�nh ?ong ??a, ???ng v�o nh� em v�ng tia n?ng th?a. Anh c�n nh? m�i ?�nh x?a, ng�i tr??ng x?a � a gi?ng h�t, g?i ve b?t b??m nh?ng tr?a h�. (Vi Nh?t T?o, Chuy?n ?� qu� h??ng)

b) Li?t k� c�c t�nh t? c� trong ?o?n v?n tr�n: (?�p �n)

x?a, m�nh m�ng, ch�n, v�ng, th?a, � a.

??i v?i d?ng b�i t?p n�y, y�u c?u sinh vi�n ph?i c� nh?ng hi?u bi?t s�u h?n v? c�c ti?u lo?i t?. Mu?n ch?n ?�ng, kh�ng th?a, kh�ng thi?u th� ph?i hi?u v� ph�n t�ch k? c�c ??c ?i?m t? lo?i c?a t?.

3. G?i t�n t? lo?i c?a t? ???c ?�nh d?u. V� d?:

H�y x�c ??nh t? lo?i, ti?u lo?i c?a nh?ng t? ???c g?ch ch�n trong nh?ng v� d? sau ?�y: (?? v� ?�p �n)

a) c� :

- S? c� m?t ng�y tr?i thu H� N?i tr? l?i cho t�i. S? c� m?t ng�y t?ng con ???ng nh? tr? l?i cho t�i. (Tr?nh C�ng S?n, Nh? m�a thu H� N?i)

c� : thu?c nh�m ??ng t? t?n t?i

- T? nay t�i ?� c� ng??i, c� em ?i ??ng b�n ??i l�u lo. (Tr?nh C�ng S?n, ?o� hoa v� th??ng)

c� : thu?c nh�m ??ng t? s? h?u

- N?ng c� c�n h?n ghen m�i em (Tr?nh C�ng S?n, Nh? c�nh v?c bay)

c� : thu?c nh�m ph� t? ch? s? kh?ng ??nh, ph? ??nh

b) c�n:

- V?n th?y b�n ??i c�n c� em. T?m l�ng em nh? l� kia c�n xanh. (Tr?nh C�ng S?n, V?n c� em b�n ??i)

c�n : l� ph� t? ch? s? ti?p di?n

- Em c�n nh? hay em ?� qu�n. (Tr?nh C�ng S?n, Em c�n nh? hay em ?� qu�n)

c�n : l� ph� t? ch? s? ti?p di?n

- Ta c�n em, c�y b�ng m? c�i m�a ?�ng (Ph� Quang, Em ?i H� N?i ph?)

c�n : l� ??ng t? t?n t?i

- N?ng t?t c�n em ??ng m�i ?�y. Em ??ng b�n c?u ??i anh. (V? Qu?n Ph??ng-Huy Th?c, ??i)

c�n : l� k?t t? ??ng l?p

c) c�ng:

- Em c�ng l� tung t?ng nh? lo�i chim ??n. V� ?� h�t gi?a ph? nh�. (Tr?nh C�ng S?n, Tu?i ??i m�nh m�ng)

c�ng : k?t t? ??ng l?p

- ?? c�ng ng�m kh�c ca dao qu� m�a (An Thuy�n, Ca dao em v� t�i)

c�ng : ph� t? ch? s? so s�nh, ??i chi?u

d) l�n:

- ???ng ?i su?t m�a, n?ng l�n th?p ??y (Tr?nh C�ng S?n, H? tr?ng).

l�n: ??ng t? chuy?n ??ng

- Em ??ng l�n g?i m?a v�o h? (Tr?nh C�ng S?n, G?i t�n b?n m�a).

l�n : ph� t? ch? h??ng

e) ?i

- Em ?i qua chuy?n ?� th?y con tr?ng ?ang n?m ng? (Tr?nh C�ng S?n, Bi?t ?�u ngu?n c?i).

?i: ??ng t? chuy?n ??ng

- Ng? ?i em, t�c gi� th�i bay! (Tr?nh C�ng S?n, Bi?t ?�u ngu?n c?i)

?i: t�nh th�i t?

- M?t ch?t t�m nhau r?i l?i quay ?i (Phan Th? Thanh Nh�n, H??ng th?m)

?i: ph� t? ch? h??ng

- Thu ?i cho l� v�ng bay (?o�n Chu?n-T? Linh, L� ?? mu�n chi?u).

- ?i: ??ng t? chuy?n ??ng

Ch�ng t�i ph�n t�ch hi?n t??ng c�ng m?t h�nh th?c ng? �m nh?ng do c� � ngh?a kh�i qu�t kh�c nhau, do ch?c n?ng ng? ph�p trong c?m t?, ho?c do ch?c v? c� ph�p trong c�u kh�c nhau m� c�c t? s? c� t? c�ch t? lo?i kh�c nhau. Th? so s�nh: l�n1 trong "n?ng l�n" v� l�n2 trong "em ??ng l�n". Ta th?y l�n1 mang � ngh?a ch? qu� tr�nh,ho?t ??ng, l� v? ng? tr? l?i cho c�u h?i:"n?ng nh? th? n�o, n?ng l�m g�" n�n n� l� ??ng t?; l�n2 mang ngh?a ch? h??ng, b? ngh?a cho ??ng t? "??ng" v� ?� c� "??ng" l� ??ng t? l�m v? ng? ch�nh, v?y l�n2 l� ph� t? ch? h??ng...

4. Tr?c nghi?m (ch?n ?�p �n ?�ng) v? t? c�ch t? lo?i c?a t? ???c ?�nh d?u. V� d?:

* H�y x�c ??nh t? lo?i c?a t? ???c g?ch ch�n: (?? v� ?�p �n)

- Ng�y xu�n b??c ch�n ng??i r?t nh?, m�a xu�n ?� qua bao gi? (Tr?nh C�ng S?n, ?�m th?y ta l� th�c ??).

a) ??ng t?; b) ph� t?; c) t�nh t?; d) k?t t?

- M?t h�m b??c qua th�nh ph? l?, th�nh ph? ?� ?i ng? tr?a (Tr?nh C�ng S?n, ?�m th?y ta l� th�c ??)

a) ??ng t?; b) ph� t?; c) t�nh t?; d) k?t t?

-Ta l� ai m� c�n khi r?i l?, ta l� ai m� c�n tr?n gian th? (Tr?nh C�ng S?n, T�i ?i, ??ng tuy?t v?ng)

a) ??ng t?; b) danh t?; c) t�nh t?; d) c? 3 ??u sai

- M?a ngo�i s�ng bay, l?i ca anh nh? n?i l�ng anh ?�y (Tr?nh Cung - Tr?nh C�ng S?n, Cu?i c�ng cho m?t t�nh y�u).

a) ??ng t?; b) ph� t?; c) t�nh t?; d) c? 3 ??u sai

- Con s�ng ?�u c� ng?, ng�y kia tr?ng s? gi� (Tr?nh C�ng S?n, Bi?t ?�u ngu?n c?i).

a) ??ng t?; b) tr? t?; c) ??i t?; d) c? 3 ??u sai

Ch�ng t�i l� gi?i nh?ng tr??ng h?p c�ng h�nh th?c ng? �m nh?ng c� nh?ng t? c�ch t? lo?i kh�c nhau trong nh?ng ng? c?nh kh�c nhau, l� gi?i c�c tr??ng h?p chuy?n di t? lo?i.

B??c ??u ??a h? th?ng b�i t?p n�y �p d?ng v�o gi?ng d?y cho sinh vi�n ??i h?c Ngo?i ng? ?� N?ng v� sinh vi�n Khoa Ng? V?n ??i h?c S? ph?m ?� N?ng, ch�ng t�i ?� th?y c� hi?u qu? r� r?t. ?a s? sinh vi�n t? ra r?t h?ng th� khi l�m b�i t?p v� h? t? gi�c ti?p thu c�c ki?n th?c l� thuy?t ?? l�m t?t b�i t?p. Ng??c l?i, vi?c l�m th?t nhi?u b�i t?p ?� gi�p sinh vi�n hi?u s�u h?n c�c ki?n th?c v?n kh� khan c?a ng? ph�p h?c.

Ch�ng t�i mong mu?n s? x�y d?ng m?t ch??ng tr�nh ph?n m?m tin h?c v? b�i t?p tr?c nghi?m ti?ng Vi?t. Trong m?t kho?ng th?i gian nh?t ??nh, sinh vi�n ph?i ho�n th�nh s? l??ng c�u h?i tr?c nghi?m nh?t ??nh v� ???c m�y t�nh ch?m ?i?m. Sinh vi�n c� th? bi?t c�u tr? l?i c?a m�nh l� ?�ng v� t?i sao ?�ng, sai v� t?i sao sai. V?i lo?i b�i t?p n�y, sinh vi�n v?a ???c n�ng cao ki?n th?c ng�n ng?, n�ng cao kh? n?ng s? d?ng ng�n ng? v?a ???c r�n luy?n, t?ng c??ng ki?n th?c v? tin h?c, c� ph?n x? nh?y b�n nh?m c� th? gi?i quy?t t?t h?n c�c v?n ?? x?y ra trong cu?c s?ng. ?�y c?ng ch�nh l� m?t c�ch ?? th?c hi?n nguy�n t?c t�ch h?p trong gi?ng d?y.

Nh?ng g� ch�ng t�i tr�nh b�y trong khu�n kh? b�i vi?t n�y ch? c� t�nh gi?i thi?u, n�u v?n ??. Mu?n th?c hi?n t?t nh?ng � t??ng tr�n, ch�ng t�i c�n ph?i ??u t? nhi?u c�ng s?c h?n.

T�I LI?U THAM KH?O

1. Di?p Quang Ban, Ho�ng V?n Thung (1993), Th?c h�nh ng? ph�p ti?ng Vi?t, Nxb Gi�o d?c, H� N?i.

2. Di?p Quang Ban, Ho�ng V?n Thung (1996), Ng? ph�p ti?ng Vi?t, Nxb Gi�o d?c, H� N?i.

3. ?? Th? Kim Li�n (1999), Ng? ph�p ti?ng Vi?t, Nxb Gi�o d?c.

4. ?? Th? Kim Li�n (1999), B�i t?p ng? ph�p ti?ng Vi?t, Nxb Gi�o d?c.

5. Phan Thi?u (1998), R�n luy?n ng�n ng?- B�i t?p th?c h�nh, Nxb Gi�o d?c.