M?T S? ??C TR?NG NG�N NG? VI?T ?NH H??NG ??N VI?C NH?N TH?C TI?NG VI?T C?A SINH VI�N N??C NGO�I

TS. Tr??ng Th? Di?m

??t v?n ??:

V?i c�u h?i: "H?c ti?ng Vi?t c� kh� kh�ng?", ng??i n??c ngo�i h?c ti?ng Vi?t th??ng ???c c�c s�ch h?c Ti?ng Vi?t th?c h�nh "m?m" cho c�u tr? l?i: "H?c ti?ng Vi?t kh�ng kh� c?ng kh�ng d?". Qu? l� nh? v?y! Ch�ng t�i mu?n ph�n t�ch c�c ??c tr?ng ng�n ng? Vi?t ?? l?n l??t l� gi?i t?i sao "H?c ti?ng Vi?t kh�ng kh�" v� "H?c ti?ng Vi?t c?ng kh�ng d?".

1. Nh?ng ??c tr?ng ng�n ng? Vi?t khi?n vi?c h?c ti?ng Vi?t kh�ng kh�

1.1. Ti?ng Vi?t thu?c lo?i h�nh ng�n ng? ??n l?p kh�ng bi?n ??i h�nh th�i.

C�c ng�n ng? tr�n th? gi?i ???c chia ra l�m 4 ki?u lo?i h�nh: lo?i h�nh ng�n ng? h�a k?t (khu?t chi?t), lo?i h�nh ch?p d�nh (ni�m k?t), lo?i h�nh h?n nh?p (?a t?ng h?p) v� lo?i h�nh ng�n ng? ??n l?p. Ti?ng Vi?t thu?c lo?i h�nh ng�n ng? ??n l?p. ??c ?i?m lo?i h�nh n�y th? hi?n ? t?t c? c�c m?t ng? �m, t? v?ng, ng? ph�p.

1.1.1. V? ng? �m:

1.1.1.1. Trong ti?ng Vi?t, c� m?t lo?i ??n v? x?a nay ta th??ng quen g?i l� �ti?ng�, �ti?ng m?t� hay l� �ch?�, v� d?: ?i, h?c, ?n, n�i, v�, nh?ng, ?�, ?ang, thi�n, s?n, b?t... G?i lo?i ??n v? n�y l� �ti?ng� t?c l� c?n c? v�o ng? �m (m?t nghe ???c), g?i l� �ch?� t?c l� c?n c? v�o v?n t? (m?t th?y ???c). C�i th?y ???c l� k� hi?u ?? ghi l?i c�i nghe ???c.

a) V? ph??ng di?n ph�t �m c?a ti?ng, m?i ti?ng bao gi? c?ng ph�t ra b?ng m?t h?i, t??ng ?ng v?i m?t ??t c?ng c? th?t b? m�y ph�t �m, t??ng ?ng v?i m?t l?n t?ng - gi?m ?? vang, v� mang m?t thanh ?i?u nh?t ??nh - �ti?ng� t?c l� �m ti?t.

b) V? m?t ch? vi?t, t? ch? N�m tr??c kia cho ??n ch? Qu?c ng? hi?n nay, m?i ti?ng bao gi? c?ng vi?t r?i ra th�nh t?ng ch? m?t. ??i v?i ng??i h?c ti?ng Vi?t, khi ??ng tr??c m?t c�u v?n hay c�u th?, mu?n x�c ??nh c� bao nhi�u ti?ng l� ?i?u kh�ng kh�. S? t??ng ?ng gi?a ti?ng v� ch? khi?n cho vi?c h?c ti?ng Vi?t d? d�ng h?n.

c) V? ph??ng di?n �m v? h?c c?a ti?ng, h ? th?ng �m v? ti?ng Vi?t phong ph� v� c� t�nh c�n ??i, t?o ra ti?m n?ng to l?n c?a ng? �m ti?ng Vi?t trong vi?c th? hi?n c�c ??n v? c� ngh?a. Ti?ng Vi?t c� 5 h? th?ng �m v? (ch? kh�ng ph?i l� 2 nh? ng�n ng? ?n - �u), t??ng ?ng v?i 5 th�nh t? trong �m ti?t ti?ng Vi?t: �m ??u, �m ??m, �m ch�nh, �m cu?i v� thanh ?i?u. S? l??ng �m v? nhi?u h?n kh�ng l�m cho c?u tr�c �m ti?t ti?ng Vi?t ph?c t?p h?n m� ng??c l?i, do v? tr� v� ch?c n?ng c?a c�c th�nh t? trong c?u tr�c �m ti?t ti?ng Vi?t mang t�nh ?n ??nh cao, n�n c?u tr�c n?i b? c?a �m ti?t ti?ng Vi?t r?t r� r�ng. C?u tr�c ?n ??nh, r� r�ng n�y khi?n cho vi?c d?y cho ng??i h?c ti?ng Vi?t t?p ?�nh v?n, gh�p v?n, nh?n di?n m?t �m ti?t (ti?ng) r?t d? d�ng.

1.1.1.2. ??c ?i?m c?u t?o ng? �m c?a �m ti?t ti?ng Vi?t (ti?ng) c?ng l� c? s? ?? t?o n�n nh?c ?i?u cho c�u th?, c�u v?n xu�i ti?ng Vi?t. Khi t?o c�u, t?o l?i, ng??i Vi?t r?t ch� � ??n s? h�i h�a v? ng? �m, t?o n�n m?t s? tr?m b?ng, nh?p nh�ng. S? ph?i h?p c?a �m ??u, v?n v� ??c bi?t l� thanh ?i?u c?a c�c �m ti?t trong c�u l�m cho c�u v?n �m �i l� m?t t�c d?ng quan tr?ng v? h�nh th?c c?a c�c th�nh t? trong �m ti?t. Quan tr?ng h?n n?a l� s? ph?i h?p ng? �m (m� c? th? l� v?n v� nh?p) c�n t?o n�n m?t t�c d?ng nh?t ??nh v? ngh?a trong m?t ho�n c?nh nh?t ??nh. Nh?ng n�t ??c s?c v? ng? �m c?a ti?ng Vi?t ?� ???c ng??i Vi?t kh�ng ng?ng khai th�c trong qu� tr�nh s? d?ng. N?u khai th�c ???c m?t n�y, ng??i h?c ti?ng Vi?t c� th? kh�ng ch? n�i ?�ng m� c�n n�i hay n?a.

1.1.2. V? t? v?ng v� ng? ph�p:

1.1.2.1. ??n v? c? s? ?? c?u t?o t? l� h�nh v?. Trong c�c ng�n ng? bi?n h�nh, h�nh v? c� th? chia th�nh c?n t? v� ph? t?. T? c?a ti?ng Vi?t, trong c?u t?o, kh�ng c� c?n t? v� ph? t?. T�i li?u v?t ch?t tr?c ti?p hay l� ??n v? c? s? c?a c?u t?o t? Vi?t l� ti?ng, t?c l� nh?ng �m ti?t ???c s? d?ng trong th?c ti?n ng�n ng? Vi?t. ??i v?i ng??i Vi?t, ti?ng l� ??n v? d? nh?n bi?t nh?t.

- Ti?ng l� ??n v? ph�t �m t? nhi�n nh? nh?t: �m ti?t.

- Ti?ng l� ??n v? nh? nh?t mang ngh?a: h�nh v?.

Ti?ng l� ??n v? hi?n nhi�n trong khi n�i v� vi?t (khi vi?t, ng??i ta vi?t r?i t?ng ti?ng - ch?). So v?i t?, ti?ng l� ??n v? c? b?n h?n, t?n t?i m?t c�ch th?c h?n trong ??u �c ng??i Vi?t. V? ng? ph�p, �ti?ng� c?ng ???c xem l� ??n v? c? s? c?a ng? ph�p h?c. �Ti?ng� l� ?i?m m?c ??u ti�n t? ??y b?t ??u qu� tr�nh t?ng h?p v� l� c�i ?i?m m?c cu?i c�ng ??n ??y ch?m d?t qu� tr�nh ph�n t�ch c?a ng? ph�p h?c. Trong ng�n ng? Vi?t, �ti?ng� tr�ng v?i �m ti?t, tr�ng v?i h�nh v? n�n c�n ???c g?i l� h�nh ti?t hay t? t?. So s�nh v?i ng�n ng? ?n - �u, ??n v? c? s? c?a ng? ph�p h?c l�: t?. N� l� c�i ??n v? t? nhi�n m� ng??i b?n ng? d? nh?n th?c ???c. H�nh v? ? c�c ng�n ng? ?�, tr�i l?i, l� m?t lo?i ??n v? ?n, ch? nh?ng ng??i c� ki?n th?c ng? v?n nh?t ??nh m?i c� kh? n?ng ph�t hi?n ra b?ng ph??ng ph�p ph�n t�ch t? v? m?t ng? ph�p h?c.

1.1.2.2. Trong ho?t ??ng ng�n ng? ti?ng Vi?t, t? kh�ng bi?n ??i h�nh th�i, t?c l� ch�ng kh�ng ?�i h?i ? nhau s? h?p d?ng nh? trong c�c ng�n ng? h�a k?t. So s�nh: �T�i y�u anh ?y� v�Anh ?y y�u t�i�.C�c t? t�i, anh ?y l�m ch? ng? hay b? ng? ??u kh�ng bi?n ??i h�nh th�i; ??ng t? c?ng kh�ng bi?n ??i theo ng�i, s? c?a ch? ng?. Trong khi ?� ? ti?ng Anh th� ph?i c� s? bi?n ??i: �I love him�. v� �He loves me�.

1.1.2.3. Trong ti?ng Vi?t, vi?c s?p x?p c�c t? theo m?t tr?t t? nh?t ??nh l� c�ch ch? y?u ?? bi?u th? c�c quan h? c� ph�p. Nh? tr?t t? t? m� b?n ch?t ng? ph�p c?a �t?t b?ng� kh�c v?i �b?ng t?t�, �ch?m h?c� kh�c v?i �h?c ch?m� ...; t? h?p �Nam ?ang c??i� kh�c v?i �?ang c??i Nam�. Nh� th? Phan Th? Thanh Nh�n ?� th�nh c�ng khi s? d?ng c�ch thay ??i tr?t t? t? nh? l� m?t th? ph�p ngh? thu?t:

�Ng??i t�i y�u ?� ?i xa

Ng??i y�u t�i l?i ? nh�... ch�n kh�ng!�

? ph?m v? c�u, tr?t t? thu?n: ch? ng? ??ng tr??c, v? ng? ??ng sau l� tr?t t? ph? bi?n c?a k?t c?u ch? v? trong c�u ti?ng Vi?t.

1.1.2.4. Do ??c ?i?m c?a lo?i h�nh ng�n ng? ??n l?p, kh�c v?i ng�n ng? bi?n h�nh, khi x�t t? ti?ng Vi?t v? m?t c?u t?o, c?n thi?t v?ch ra s? ??i l?p gi?a t? ??n ti?t v� t? ?a ti?t - c?n c? v�o s? l??ng ti?ng.

Trong khi ph??ng th?c c?u t?o t? ch? y?u trong ng�n ng? ?n �u l� ph??ng th?c ph? gia: ph??ng th?c g?n m?t ph? t? v�o m?t c?n t? ho?c m?t th�n t? ?? t?o n�n t? m?i. V� d?: teach + er � teacher ; im + polite � impolite th� ph??ng th?c c?u t?o t? ch? y?u trong ti?ng Vi?t l� ph??ng th?c gh�p v� ph??ng th?c l�y. ?�y l� nh?ng ph??ng ph�p r?t d? nh?n di?n. C� th? gh�p ti?ng v?i ti?ng ?? t?o t? m?i. V� d?: xe + ??p � xe ??p; nh� + c?a � nh� c?a ... Hay l�y l?i m?t b? ph?n c?a ti?ng ?? t?o t? m?i. V� d?: s?ch � s?ch s?, nh? � nho nh?, m? � l? m? ...

1.2. Ch? vi?t c?a ti?ng Vi?t l� th? ch? ghi �m v? - lo?i h�nh ch? vi?t ti�n ti?n nh?t tr�n th? gi?i.

Ch? vi?t l� k� hi?u ghi l?i ng�n ng?. Ng�n ng? c� hai m?t: ng? �m v� � ngh?a. V� v?y, c?ng c� hai lo?i ch? vi?t kh�c nhau l� ch? ghi � v� ch? ghi �m.

Ch? ghi � l� ch? vi?t c? nh?t c?a lo�i ng??i. Ch? ghi � l� lo?i ch? vi?t m� m?i m?t ch? bi?u th? n?i dung � ngh?a c?a m?t t?. Trong lo?i ch? n�y, t? ???c bi?u th? b?ng m?t k� hi?u duy nh?t kh�ng c� li�n quan g� ??n nh?ng �m thanh c?u t?o n�n t?. Nh??c ?i?m c? b?n c?a ch? ghi � l� m?i ch? bi?u th? m?t t? tr?n v?n, cho n�n s? ch? s? ph?i r?t nhi?u.

Ch? ghi �m l� lo?i ch? kh�ng bi?u th? � ngh?a c?a t? m� t�i hi?n chu?i �m thanh n?i ti?p ? trong t?. Ch? ghi �m c?ng tr?i qua t?ng b??c ph�t tri?n kh�c nhau. Th? nh?t l� ch? ghi �m ti?t - ki?u ch? m� m?i k� hi?u bi?u th? m?t �m ti?t ? trong t?, v� d? ch? Tri?u Ti�n, ch? Nh?t B?n hi?n nay l� ch? ghi �m ti?t. So v?i ch? ghi �, s? l??ng ch? ghi �m ti?t �t h?n nhi?u, n� t??ng ?ng v?i s? l??ng �m ti?t trong ng�n ng?. Th? hai l� ch? ghi �m v? - th? ch? g?m c�c con ch? ghi t?ng ??n v? ng? �m nh? nh?t, ngh?a l� m?i k� hi?u bi?u th? m?t �m v?.

Ch? Vi?t Nam hi?n nay - ch? Qu?c ng? - l� h? th?ng ch? vi?t ghi �m v?, x�y d?ng d?a tr�n c? s? ch? c�i Latinh. Gi? s? kh�ng c� th? ch? ghi �m v? n�y th� vi?c h?c ti?ng Vi?t, ch? Vi?t s? kh� kh?n g?p b?i. V?n bi?t ch? N�m ?� c� t�c d?ng t�ch c?c ??i v?i vi?c gi? g�n v� ph�t tri?n ti?ng Vi?t, n� b?o v? ng�n ng? ri�ng c?a d�n t?c ta, n� g�p ph?n quy?t ??nh h�nh th�nh ng�n ng? v?n h?c, n� bi?u hi?n � ch� ??c l?p t? ch? c?a d�n t?c... nh?ng ch? N�m c� h?n ch? nh?: c?u t?o r??m r�, r?c r?i, c�ch vi?t kh�ng c� qui ??nh th?ng nh?t.

T? th? k? XX, ch? Qu?c ng? ?� tr? th�nh c�ng c? giao ti?p thu?n l?i trong x� h?i Vi?t Nam. Ch? Qu?c ng? ?� g�p ph?n l�m cho ti?ng Vi?t tr? th�nh c�ng c? s?c b�n trong s? nghi?p c�ch m?ng c?a d�n t?c Vi?t Nam, trong c�ng cu?c x�y d?ng m?t x� h?i v?n minh. [7, tr.148]

Ch? Qu?c ng? tu�n th? c�c nguy�n t?c ng? �m h?c. N� d�ng m?t s? k� hi?u nh?t ??nh m??n ? h? th?ng ch? c�i Latinh, c� b? sung m?t s? d?u ph? ?? ghi c�c �m v? v� thanh ?i?u ti?ng Vi?t. So v?i ch? N�m, m?t lo?i ch? ghi � th� ch? Qu?c ng? ??n gi?n v� ti?n l?i h?n nhi?u, ??ng th?i c?ng l� lo?i ch? ti?n b? nh?t. N� d? h?c, d? vi?t v� c� th? gi�p ng??i Vi?t d? d�ng ti?p thu c�c ngo?i ng? quan tr?ng c�ng m?t h? ch? Latinh.

2. Nh?ng ??c tr?ng ng�n ng? Vi?t khi?n vi?c h?c ti?ng Vi?t c?ng kh�ng d?

2.1. V? ng? �m, c� m?t s? ??c tr?ng ng? �m ti?ng Vi?t khi?n vi?c h?c ti?ng Vi?t l� kh�ng d?

2.1.1. H?c ph�t �m:

??i v?i ng??i n??c ngo�i, c�i kh� nh?t c?a vi?c h?c n�i ti?ng Vi?t l� h?c ph�t �m ?�ng thanh ?i?u. Ti?ng Vi?t l� lo?i h�nh ng�n ng? c� thanh ?i?u. ??i v?i ng??i n�i ti?ng Anh, Ph�p (c�c ng�n ng? kh�ng thanh ?i?u), vi?c h?c thanh ?i?u ti?ng Vi?t l� r?t kh� nh?ng ngay c? ??i v?i ng??i n�i ti?ng Trung Qu?c, L�o (c�c ng�n ng? c� thanh ?i?u) th� vi?c n�i ?�ng thanh ?i?u ti?ng Vi?t c?ng kh�ng d? d�ng. L� do l� ti?ng Vi?t c� ??n 6 thanh ?i?u, trong khi ti?ng H�n v� L�o ch? c� 4 thanh v� t�nh ch?t c?a c�c thanh ?i?u c?ng kh�ng t??ng ???ng. M?t sinh vi�n L�o n�i v?i m?t b?n Vi?t Nam: �H�m qua em b? �m�. Ng??i b?n ho?ng h?t: �Em b? �m ? ?�u?�. Em sinh vi�n tr? l?i: �D? ? k� t�c x�. Ng??i b?n h?i: �Em ?� b�o b?o v? ch?a?�. Em sinh vi�n L�o tr? l?i: �Em ?� ??n b�c s? r?i�. �, ho� ra em b? ?m ch? kh�ng ph?i b? �m. Thanh ?i?u th?t l� quan tr?ng!

2.1.2. C�i kh� th? hai tr�n ph??ng di?n ng? �m l� vi?c ghi nh? c�c y?u t? b?t c?p c?a ch�nh t? ti?ng Vi?t.

Tuy ch? Qu?c ng? l� thu?c lo?i h�nh ng�n ng? ti�n ti?n nh?t hi?n nay nh?ng ch�ng ta c?ng th?y r?ng ch? Qu?c ng? l� th? ch? ???c ??t ra v�o th?i k� m� ng�n ng? h?c ch?a ph�t tri?n, ??c bi?t l� ch?a c� khoa �m v? h?c cho n�n n� c�n c� m?t s? ?i?m b?t h?p l�. C? th? l�:

- Kh�ng b?o ??m s? t??ng ?ng m?t ??i m?t gi?a �m v� ch?. V� d?: �m v? / k / ???c ghi b?ng m?t trong ba con ch?: c, k, q (c�, k?, qu?); con ch? �g� l?i d�ng ?? ghi m?t trong hai �m v? / g , z / ( g�, g�, gi?ng ...)

- C� nh?ng nh�m hai ba con ch? d�ng ?? ghi m?t �m v? ??n: gh, th, ph, ng, ngh...

Nh?ng nh??c ?i?m n�y c?ng �t nhi?u g�y kh� kh?n cho vi?c h?c ti?ng Vi?t.

2.2. V? t? v?ng, ng? ph�p:

2.2.1. Hi?n t??ng ??ng �m trong ti?ng Vi?t l� kh� ph? bi?n:

Ti?ng Vi?t thu?c lo?i h�nh ng�n ng? ??n l?p, kh�ng bi?n ??i h�nh th�i. S? l??ng v? �m thanh m� ng??i Vi?t s? d?ng l�m v? ng? �m cho h�nh v? t?i ?a ch? c� 4 v?n ti?ng kh�c nhau [3, tr.46]. V� th?, ?? kh?c ph?c m�u thu?n gi?a c�i h?u h?n c?a s? l??ng c�i bi?u hi?n (v? ng? �m c?a t?) v� c�i v� h?n c?a c�i ???c bi?u hi?n (hi?n th?c kh�ch quan c?n ph?n �nh), vi?c xu?t hi?n t? ??ng �m trong ng�n ng? ng�y c�ng nhi?u l� m?t hi?n t??ng t?t y?u.

V� d?: l?i (c� �ch l?i - benefit) v� l?i (l?i - alveolar)

V? m?t t? lo?i, n?u nh? ? ng�n ng? ?n �u, ng??i ta c� th? d?a v�o m?t v�i d?u hi?u h�nh th?c n�o ?� ?? �t nhi?u ?o�n ??nh t? lo?i c?a t? th� ? ti?ng Vi?t kh�ng th? nh? v?y. Hi?n t??ng c?u t?o t? b?ng ph? t? trong ti?ng Vi?t h?u nh? kh�ng c�. C�c t? ? c�c t? c�ch t? lo?i kh�c nhau l?i kh�ng c� m?t s? ??c ?i?m h�nh th?c nh?t ??nh n�o ?� ?? nh?n di?n (nh? m?t s? ng�n ng? bi?n h�nh). Khi vi?t, ng??i Vi?t l?i vi?t r?i t?ng �m ti?t ch? kh�ng vi?t r?i t?ng t?. Ch�nh ?i?u n�y khi?n cho vi?c v?ch ranh gi?i t? tr�n ng? l?u l� kh� v� vi?c x�c ??nh t? lo?i c?a t? ph?i d?a v�o ng? c?nh. Do ??c ?i?m c?a t? ti?ng Vi?t l� ??n l?p, kh�ng bi?n h�nh n�n ?? x�c ??nh t? c�ch t? lo?i c?a t? ta ph?i d?a v�o � ngh?a kh�i qu�t, kh? n?ng k?t h?p c?a t? trong ng? v� ch?c v? c� ph�p c?a t? trong c�u.

V� d?: Ph�n bi?t t? lo?i c?a c�c t? �c�n� trong c�u: �Con l?y c�i c�n ?? c�n cho b? 2 c�n th?t�

2.2.2. Hi?n t??ng c�c t? g?n �m d? nh?m l?n trong ti?ng Vi?t c?ng kh� ph? bi?n. V� d? nh?: b�ng quan v� b�ng quang; cao t?n v� cao t?ng; b�n b?c v� b�ng b?c;�

2.2.3. Hi?n t??ng c�c t? g?n ngh?a, ??ng ngh?a nh?ng c�ch d�ng kh�c nhau v� kh�ng th? thay cho nhau trong m?i ng? c?nh c?ng kh� ph? bi?n.

So s�nh:

- ?? b?t, ?? c?, ?? ??t, ?? xu?t, ?? ngh?;

- ch? t?ch, ch? tr�, ch? to?, ch? nhi?m;

- h?i ?�m, h?i ngh?, h?i th?o, to? ?�m;

C� nh?ng t? ???c xem l� ??ng ngh?a ho�n to�n nh?ng th?t ra v?n kh�c nhau �t nhi?u. Ch?ng h?n, t�m v� ki?m l� hai t? ??ng ngh?a nh?ng khi k?t h?p v?i b? ng? �ch?ng� th� ngh?a r?t kh�c nhau. So s�nh: t�m ch?ng (t�m ng??i ch?ng c?a m�nh ?i ?�u ch?a th?y v?) v� ki?m ch?ng (t�m m?t ng??i n�o kh? d? l�m ch?ng m�nh). Ho?c tr??ng h?p qu?, tr�i � tim c?ng t??ng t? [8, tr.9].

2.3.1. Ng? ph�p Vi?t Nam l� ng? ph�p t�nh c?m. M?t nh� ng�n ng? h?c ?� n�i: N?u ng? ph�p ch�u �u l� ng? ph�p h�nh th?c th� ng? ph�p ti?ng Vi?t l� ng? ph�p t�nh c?m. Ng??i Vi?t d??ng nh? ?� ?em t�nh c?m v�o m?t ph?m tr� l? ra kh�ng t�nh c?m!

Chuy?n r?ng c� m?t ng??i n??c ngo�i ??n ?� N?ng ?? h?c ti?ng Vi?t, ?i ?�u anh c?ng mang theo m?t cu?n s? tay ?? h?c t?. G?p m?t b�c n�ng d�n c?m 2 qu? d?a, anh h?i: �Th?a b�c, qu? n�y ng??i Vi?t g?i l� qu? g�?�. B�c n�ng d�n tr? l?i: �Ng??i mi?n B?c g?i l� qu? d?a, ng??i mi?n Nam g?i l� qu? th?m�. Anh li?n ghi v�o s?: qu? d?a = qu? th?m. Anh h?i ti?p: �Th?a b�c, bao nhi�u ti?n m?t qu??�. B�c n�ng d�n ?�p: �C�i n�y ng??i ta bi?u t�i n�n kh�ng bi?t gi� bao nhi�u. Nh?ng b�y gi? ?ang m�a n�n c?a n�y r? th�i th�i�. Anh ???c b�c gi?i th�ch: r? th�i l� r? th?i, l� r?t r? v� r? th�i th�i l� ??c bi?t r?! Anh l?i ghi v�o s?. T?i h�m ?y, khi vi?t th? cho ng??i y�u, anh t�i b�t: �Anh y�u em th�i th�i!�. Anh kh�ng bi?t r?ng: r? th?i l� r? nh? c?a th?i! V� ng??i n??c ngo�i s? kh� hi?u t?i sao �o ?m v� �o l?nh l� hai t? ??ng ngh?a trong khi l?nh v� ?m l� hai t? tr�i ngh?a. H? s? ng?c nhi�n v� th� v? khi bi?t ?� l� hai c�ch t? duy kh�c nhau c?a ng??i Vi?t: �o ?m l� �o m?c ?? gi? ?m v� �o l?nh l� �o m?c ?? ch?ng l?nh!

2.3.2. S? d?ng lo?i t? trong ti?ng Vi?t

H?c vi�n n??c ngo�i khi h?c ti?ng Vi?t th??ng b? cho�ng ng?p tr??c s? l??ng kh� phong ph� c�c lo?i t? (danh t? ch? lo?i trong ti?ng Vi?t), bao g?m c? lo?i t? chuy�n d?ng v� lo?i t? l�m th?i: con, c�i, chi?c, ng�i, h�n, t?m, b?c, pho, quy?n, cu?n, c�y, qu?, l�, ng?n, v?, th?ng, ??a, g�, vi�n, ng�i, �ng, b�, c�, b�c, anh, ch?... Ng??i Vi?t Nam th??ng s? d?ng ?�ng m?t c�ch t? nhi�n c�c t? n�y, nh?ng s? c?m th?y l�ng t�ng khi ng??i n??c ngo�i ??t c�u h?i: khi n�o ta d�ng con, khi n�o ta d�ng c�i; t?i sao c?ng ??u ch? b? ph?n c? th? ng??i m� khi th� d�ng c�i (c�i r?ng, c�i mi?ng...), khi d�ng b? (b? m?t, b? l�ng, b? ng?c...), khi d�ng s?i (s?i t�c, s?i r�u...), khi d�ng l� (l� gan, l� ph?i...); t?i sao c� th? n�i c�i r?ng, c�i m?t, c�i m?i, c�i mi?ng, c�i ch�n, c�i tay, c�i ??u... m� kh�ng th? n�i c�i tim v� ph?i n�i qu? tim, tr�i tim, con tim... Gi?i th�ch nh? th? n�o cho thuy?t ph?c kh�ng ph?i ch? l� v?n ?? c?a ng�n ng? h?c m� c�n l� v?n ?? c?a v?n h�a h?c v� v� th? c?ng r?t th� v?.

Vi?c s? d?ng hai lo?i t? con v� c�i l� m?t minh ch?ng. C� ng??i cho r?ng con ???c d�ng tr??c danh t? ch? ??ng v?t, c�i ???c d�ng tr??c danh t? ch? b?t ??ng v?t. Nh?ng trong th?c t? con l?i k?t h?p ???c v?i m?t s? t? ch? b?t ??ng v?t. V� d?: con m?t, con tim, con ???ng, con dao, con s�ng, con k�nh, con thuy?n... ?�y ???c xem l� hi?n t??ng "d??ng h�a" trong ng�n ng?. M?t, tim, ???ng, dao, s�ng, thuy?n... ??u l� b?t ??ng v?t nh?ng ??u g?n v?i ph?m tr� ??ng n�n ???c xem l� con. Ng??c l?i, c� nh?ng t? ch? ??ng v?t nh?ng ???c g?i l� c�i, v� d?: c�i C�, c�i Ki?n (con Ong, c�i ki?n), c�i T�... ?�y ch�nh l� hi?n t??ng �m h�a trong ng�n ng?. B?i m?i s? ??i ?�i trong tr?i ??t theo quan ni?m c?a ng??i Vi?t ??u ???c quy v? m� h�nh l??ng ph�n l� d??ng v� �m, c� �m th� c� d??ng, c� d??ng h�a th� c� �m h�a. ??c tr?ng v?n h�a n�y ?� "h?t b�ng" v�o ng�n ng?, hay n�i c�ch kh�c, ng�n ng? l� t?m g??ng ph?n �nh v?n h�a.

D??ng (+)

�m (-)

??ng v?t (con)

B?t ??ng v?t (c�i)

??ng

T?nh

L?n

Nh?

Nam

N?

M?nh

Y?u

2.3.3. V?n ?? tr?t t? t? trong ti?ng Vi?t c?ng kh� quan tr?ng.

2.3.3.1. Ng??i n??c ngo�i ? b??c ??u h?c ti?ng Vi?t th??ng d�ng sai tr?t t? trong c�c c?u tr�c c�u c� c�c t? bao gi?, khi n�o, bao nhi�u:

V� d? 1: a) Bao nhi�u th� anh mua n�? (ch?a mua) -> How much will you buy it?

b) Anh mua n� bao nhi�u? (mua r?i) -> How much did you buy it?

V� d? 2: a) Khi n�o anh ??n ?� N?ng? (ch?a ??n) -> When will you go to Danang?

b) Anh ??n ?� N?ng khi n�o? (??n r?i) -> When did you go to Danang?

Sinh vi�n n??c ngo�i c?n ???c gi�o vi�n nh?c nh? r?ng: Khi h?i v? t??ng lai, c�c t? bao gi?, khi n�o, bao nhi�u ???c ??t ? ??u c�u; Khi h?i v? qu� kh?, c�c t? bao gi?, khi n�o, bao nhi�u ???c ??t ? cu?i c�u.

2.3.3.2. Sinh vi�n L�o khi h?c ti?ng Vi?t th??ng s?p x?p tr?t t? t? sai trong c�c c?m danh t?. B?i v� c� s? kh�c nhau gi?a hai ng�n ng?: tr?t t? trong ti?ng Vi?t l�: S? t? + lo?i t?+ danh t? ch? s? v?t; tr?t t? trong ti?ng L�o l�: Danh t? ch? s? v?t+ s? t?+lo?i t?. V� d?: Thay v� n�i: Ba con g�, ng??i L�o th??ng n�i th�nh: G� ba con (C�y x?m t�).

Quan s�t, so s�nh, n?m b?t ???c c�c qui t?c c?u tr�c c�u n�y, ng??i h?c s? tr�nh ???c nh?ng l?i sai v? ngh?a.

K?t th�c v?n ??: Tr�n ?�y l� t?n m?n m?t s? ??c tr?ng ng�n ng? Vi?t ?nh h??ng ??n vi?c d?y ti?ng Vi?t cho ng??i n??c ngo�i. Ng??i h?c v� ng??i gi?ng d?y ??u c?n ch� � ??n nh?ng ??c tr?ng n�y ?? d?y v� h?c ti?ng Vi?t c� hi?u qu? cao nh?t.

T�I LI?U THAM KH?O

1. Di?p Quang Ban (ch? bi�n) , Ho�ng V?n Thung (1996), Ng? ph�p ti?ng Vi?t T1, T2 - NXB Gi�o d?c- HN.

2. L� Bi�n (1993), T? lo?i ti?ng Vi?t hi?n ??i, ?H S? ph?m I H� N?i.

3. Nguy?n T�i C?n (1996), Ng? ph�p ti?ng Vi?t,NXB ?H Qu?c gia HN.

4. Mai Ng?c Ch?, V? ??c Nghi?u, Ho�ng Tr?ng Phi?n (1997), C? s? ng�n ng? h?c v� ti?ng Vi?t, NXB Gi�o d?c.

5. ?inh V?n ??c (1986), Ng? ph�p ti?ng Vi?t: T? lo?i - NXB ??i h?c v� trung h?c chuy�n nghi?p.

6. Nguy?n Thi?n Gi�p (ch? bi�n), ?o�n Thi?n Thu?t, Nguy?n Minh Thuy?t (1996), D?n lu?n ng�n ng? h?c, NXB Gi�o d?c.

7. V??ng H?u L?, Ho�ng D?ng (1994), Ng? �m ti?ng Vi?t, NXB GD.

8. T? V?n Th�ng (2003), "H�nh dung c�c b? ph?n c? th? ng??i qua "lo?i t?" ti?ng Vi?t", T?p ch� Ng�n ng? v� ??i s?ng s? 9 (95).